|
| |
|
FLORA |
Datça'nin
Bitki Zenginligi:
Datça'nin
bitki zenginligi antik çaglardan beri biliniyor. Knidos'un bir
tip merkezi olmasinda bu özelliginin de önemli rol oynadigi açik.
Iklim özellikleri Flora zenginliginin baslica nedeni. Datça
florasi denilince akla öncelikle badem geliyor. Ister baharin
çagla bademi, isterse sonrasinin badem içi düsünülsün fark
etmiyor. Datça bademi her ikisinde de söz sahibi. Badem den
baslayarak bakalim Datça'nin florasina: |
| Narpiz:Çay
olarak da içilen bitki güzel kokulu ve saglik için yararli. |
| Adaçayi:Adaçayi
Türkiyede ve dünyada çok yerde yetisen dogal bir bitki türü.
Datça'da bütün kahvelerde çayini içebiliyoruz. Tüylü olan
farkli türününe yörede Yüzük Çayi deniyor. |
| Biberiye:Et
yemeklerinde kullanilan bitkinin rengi siyah gibi algilanan koyu
yesil. |
| Üzerlik
otu:Yakildiginda
bugusunun nazari yok edip, kötülükleri kovacagina inaniliyor. |
| Altin
otu:Kurumus
çiçekleri bordoya yakin koyu kahverengi. Böbrek
hastaliklarina, kum problemlerine ve jinekolojik rahatsizliklara
karsi sagaltici olarak kullaniliyor. |
| Sumak:Eksi,
istah açici, kizila çalan kahverengi tohumlu, bu bitki güneydogu
yöresinden sofralarin vazgeçilmez baharatlarindan birisidir.
Datça'da etlere çorbalara lezzet vermek ve salatalara özel
eksisini katmak için kullaniliyor. |
| Dag
Nanesi:Bildigimiz
nanenin daha ufak yapraklisi. Dogada kendiliginden yetisiyor.
Koku ve tat olrak naneye çok yakin. |
| Palamut:Bir
zamanlar Datça Yarimadasi tümüyle palamutlarla kapliydi ve
ihracati yapilirdi. Simdilerde azalmis bulunuyor. |
| Kapari
ve Karabiber:Yemeklere
lezzet veren bu iki bitki de yarimadada bol bulunuyor. |
| Çiçek
Türleri:Özel
çevre koruma alani olarak tescil edilen yarimadanin bitki ve
havyan zenginliginin korunabilmesi için herkezin kurallara
uymasi gerekiyor. Anemon ve kir çiçekleri de zengin bir çesitlilik
olusturuyor. Baharin erken geldigi Datça'da her mevsim ayri çiçek
türleri görülüyor. |
| Datça
Hurmasi (Phoenix Theophrasti Greuer):Endemik
olarak yetisen Datça Hurmasi yörede endemik olarak yetisen
bitki türlerinin basinda geliyor. Palmae (Palmiye)
familyasindan Phoenix cinsi olarak tanimlanan palmiyeye benzer
bu agaç dünyanin en eski bitki türlerinden birisi.
Marmaristen Datça'ya giderken yarimadanin en dar yeri olan
Balikasiran (Bencik) kistagini geçince sag tarafta kalan Eksera
Vadisinde yoldan görülebiliyor. Vadiye inis biraz zor ama bu
özel agaci yakindan görmek için zahmete deger. Datçali bir
kilavuz bulundurmakta fayda var. |
| Badem:Hem
yüksek besin degerinden yaralaniliyor hem de eczacilikta
kullaniliyor. Datça tüm Türkiye badem üretiminin büyük bir
kismini üretiyor. Sadece çogunu üretmekle kalmiyor en
lezzetlilerini üretiyor. Meraklilari biliyor ancak. Badem
deyince tüm bademler bir degil. Çesit çesit badem var. Kimi
çaglayken lezzetlidir, tuza banip yenmesi güzel olur. Kiminin
kabugu incedir disle kirilir, kimisi için çekiç gerekir. En
çok Izmir Kordonboyu’nda sofraya oturanlar bilir, buzlar içine
yatirilmis ve bas parmakla isaret parmak arasinda dokunuverince
kabugu soyuluveren badem içini. Istanbul’lular Bebek’in
badem ezmesini bilir ki bilmeye deger bir lezzettir. Kimi
acibademe meraklidir. Hasili badem çok farkli sekilde yenilen,
çok farkli tatlilar ve yemeklerde kullanilan bir yemis. Ilaç
yapimindan vücut losyonuna kadar kimya sanayinde bir çok
alanda kullaniliyor. Iste bu çok lezzetli ve çok ise yarayan
badem Datçalilarin ana geçim kaynagi. Subat ayinda çiçege
durmaya basliyorlar. Ama dedik ya bir çok çesidi var bademin.
Çaglasi makbul olani erkenden oluyor. Datça’da nurlu,
akbadem, dedebag, kababag, sira badem, dis badem diye çesitleri
üretiliyor. Aslinda bir bahçede fakli çesit badem olmasi bir
zorunluluk. Çünkü çesit tozlasmayi kolaylastiriyor. Iç
badem için mayisi beklemek gerekiyor. Dis kabuklari açildiktan
sonra toplamak için Temmuz-Agustos aylarina varmak gerek. O
zaman toplanip güneste kurutuluyor. Peki biz nereden bilecegiz
hangi bademin ne zaman yenecegini , derseniz kolayi var: Datça’ya
gideceksiniz ve hiç ugrasmadan ögreneceksiniz. Datça’da
badem hava su gibi, herkesin hayatinda var ve herkes tüm
ayrintilari biliyor. ABD Gida ve Ilaç Dairesi (FDA) birkaç yil
önce kuruyemis olarak paketlenen bademin üzerine “daha az
kolesterol ve doymus yag içerdigini ve kalp hastaligi riskini
azaltmada yararli oldugu” yolunda ibare konulmasini
kararlastirdi. Datçalilar bu bilgiye yüzyillardan beri
sahiptiler. Muhtemelen Knidos’lular da biliyorlardi ve
afrodizyak olarak kullaniyorlardi Anadolu’ya Uzakdogu’dan
gelip de Datça’nin iklimini topragini çok sevip buralara
yerlesen bademi. |
| Zeytin:Datça
eski çaglardan beri zeytin yetistiriyor. Zeytin insanlik için
herzaman önemliydi. Kutsal kitaplar bile zeytinden söz
ediyorlar. Nuh Tufaninin bitisi ve karanin ortaya çikisi bir
kusun getirdigi zeytin daliyla sembolize ediliyor. |
| Kekik:Dogada
kendiliginden yetisen otlarin en yararlilarindan birisi ve
yarimadada bir çok çesidi yetisiyor. Kekigin bir çok çesidi
var ve tadlari, kokulari birbirlerinden farkli. Mor kekik, incir
kekigi, peynir kekigi, bal kekigi, baharat kekigi gibi bir çok
çesidi var. Mide ve karin agrilari, kas agrilari gibi bir çok
hastaligin tedavisinde eski çaglardan beri kullaniliyor. Kekik
yagi bebeklerden baslayarak insanlarin derdine derman oluyor.
Izgara etlerden çorbalara kadar bir çok yemege lezzet katan
kekikten arilar bal yapiyor. Kekik bali ballarin en degerlisi.
Basta bronsit olmak üzere üst solunum yolu hastaliklarinda
etkili. Datçalilar kekigi yaralari iyilestirmek için de
kullaniyorlar. |
| Pelin
otu:Görünüsü
kekigi andiriyor ama kuruyunca sertlesiyor. Çay olarak da
kullanilan bu bitki mide dostu olarak taniniyor. |
| Kantaron
otu:Çorbaya,
komposto , hosaf gibi yiyeceklere tat ve koku vermesi için
kullaniliyor. |
| Orman
ve Agaçlar:Datça
yarimdasinda egemen orman tipini kizilçam ormanlari olusturur.
Fenike ardici, sigla ve Akdeniz selvisi gibi dogal olarak az görülen
türler de orman zenginligine karisir. Ormanlik olmayan ve tarim
alanlarinin disinda kalan kisminda boylu makiler hakimdir. Hakim
yapisi kireçtasindan olusan Bozdag da 1163 metreye ulasan Datça
Yarimadasi, anakaraya dar ve yüksek serpantin sirtlarla
baglanir. |
|
FAUNA |
| Yarimada
her türden kara avciligina sürekli olarak kapalidir. Kus türleri
bakimindan daha zengin olan yarimada memeli hayvanlar bakimindan
yoksul sayilir. Yaban keçisi ve bozayi neslini sürdürüyor
olsa da sayilari oldukça az. Tilki, porsuk, vasak, yaban
domuzu, tavsan, sincap, oklu kirpi türleri daha çok görülebiliyor.
Kuslar yönünden oldukça zengin. 86 kus türü saptanmis. Bu türler
arasinda en sik rastlananlar karabatak, sahin, atmaca, dogan,
kartal, keklik, çulluk, üveyik, kumru, alaca agaçkakan,
alakarga, ispinoz ve serçe türleri.
Yabani Esekler:
Datça’nin bir de yaban esekleri var. Aslinda bunlar evcil
hayvanlardan üremis. Köylüler yaslanip ise yaramayan
eseklerini kirlara birakmislar. Ölmesi beklenen esekler inat
etmisler ve üreyip soylarini sürdürmüsler. Aktur – Emecik
– Alavara çevresinde yasayan bu esek kolonisi yiyecek ararken
bazen karayoluna çikabiliyorlar. Bu çevrede sürücülerin
dikkatli olmalarinda yarar var. Hem kendileri hem de “essek
inadi” ile hayata tutunan bu hayvanlarin korunmasi için.
Deniz
Canlilari:
Istanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün
yaptigi ve 2.5 yil süren arastirmaya göre Datça’yi da içine
alan Marmaris’ten Gökova’ya kadar olan alanda 457 tür
deniz canlisi belirlendi. Genis deniz dibi ormanlari, posidenya
çayirlari belirlendi. Bu çayirlar ortami sabitleyerek deniz
canlilarini koruyor ve oksijen saglayarak ekolojiye katkida
bulunuyor. Bu kapsamli çalismada bölgede deniz canlilari türü
bakimindan en zengin bölge olarak da Datça yarimadasi çevresi
öne çikti. Denizlerde yapilan bilimsel arastirmalarda neslinin
tükenmesi tehlikesi oldugu için koruma altina alinan orfoz,
lahos gibi türlere de rastlanmasi arastirmacilari sevindirdi. Açiklarda
köpekbaligi türlerinin de bulundugu denizde sardalye, mezgit,
levrek, akya, barbunya, tekir, sinarit, mercan, karagöz,
fangri, çipura, trakonya, orkinos, uskumru, kefal, iskorpit,
kirlangiç ve daha bir çok balik türü yasiyor. Yenilebilen
diger deniz canlilarindan istakoz, kalamar, karides, ahtapot,
istiridye, böcek, mürekkep baligi avlaniyor. Ayrica deniz
sakayigi, kirmizi ve agaçsi mercanlar ile deniz süngeri çikartiliyor.
Akdeniz Foku:Dünya
çapinda nesli ileri derecede tehlike altinda olan Akdeniz Foku
için yarimadanin bütünü uygun bir yasam alani olarak
degerlendiriliyor. 1993 yilindan buyana yapilan saha arastirmasi,
Habitat inceleme ve gözlem çalismalari sürdürülüyor.
Denizlerin bu sevimli memelilerinin korunmasi için azami çaba
harcaniyor. Datça Yarimadasi’nin kiyilarinin korunmasi bu açidan
da önem kazaniyor.
Hormonlu
sebzeye karsi "Bambus Arisi":Türkiyeli
Bambus arisi belki de binyillardir bu topraklarda yasiyor, Mugla
yöresinde, en çok da Datça’da. Balarilari, sarica arilar
gibi türler 30-40 bin üyelik kolonilerden olusurken Bambus
arisi ailesi sadece 30-40 aridan olusuyor. Bal yapmiyorlar, çiçekten
çiçege dolasip karinlarini doyurmakla yetiniyorlar. Ama çiçeklerin
döllenmesine yarayan bir özel yetenekleri var. Çiçegin
poleni ile beslenmek için uzattigi hortumu diger arilardan daha
uzun. Henüz açmamis çiçegin içine hortumunu uzatabiliyor ve
polenini aliyor. Disi çiçege ugradiginda da onu döllemis
oluyor. Seralarin içinde vizir vizir dolasip döllenme
faaliyetini icra ediyorlar. Serada farkli zamanlarda açan çiçeklerin
birbirini dölleyebilmesine aracilik ediyorlar. |
|
| |
|
